Spyware herkennen, verwijderen en voorkomen

Spyware is schadelijke software die stiekem meekijkt op je computer of telefoon en je gegevens doorstuurt naar cybercriminelen. Denk aan wachtwoorden, inloggegevens, e-mails en zelfs de toetsaanslagen die je typt.

Je verwijdert spyware met een goede virusscanner of een aparte anti-spywaretool die je systeem scant. Je voorkomt het vooral door software alleen uit betrouwbare bronnen te downloaden en je besturingssysteem up-to-date te houden.

Wat is spyware?

Spyware is een vorm van malware die informatie over je verzamelt zonder je medeweten. De software draait stilletjes op de achtergrond en stuurt gevoelige gegevens door naar iemand die daar niets mee te maken heeft.

Het doel is bijna altijd geld of macht. Volgens Kaspersky richt spyware zich op inloggegevens, financiele gegevens en persoonlijke informatie die cybercriminelen kunnen verkopen of misbruiken.

Anders dan een klassiek computervirus wil spyware juist niet opvallen. Hoe langer het onopgemerkt blijft, hoe meer het kan verzamelen. Daarom is spyware vaak moeilijk te detecteren voor een gewone gebruiker.

Wat doet spyware met je gegevens?

Zodra spyware eenmaal draait, verzamelt het gegevens en stuurt die door naar cybercriminelen. Die willen er geld aan verdienen, dus hoe gevoeliger de informatie, hoe waardevoller het voor hen is.

De gevolgen lopen behoorlijk uiteen. Met je inloggegevens komen ze in je e-mail of je socialmedia-accounts, en met je financiele gegevens plunderen ze je bankrekening.

Dit is de informatie waar spyware doorgaans op uit is:

• Wachtwoorden en inloggegevens waarmee criminelen je accounts overnemen.
• Financiele gegevens, zoals je bank- en creditcardgegevens.
• Persoonlijke informatie die kan leiden tot identiteitsdiefstal.
• Toegang tot je camera en microfoon, bij de meest kwaadaardige spyware.

Een berucht voorbeeld is Pegasus, professionele spyware die telefoons volledig kon overnemen. Zulke geavanceerde tools zijn zeldzaam bij gewone gebruikers, maar ze laten zien hoe ver spyware kan gaan.

Soorten spyware

Er bestaan verschillende soorten spyware, elk met een eigen manier van bespioneren. Ze worden vaak gebundeld met andere malware, zoals trojans of adware.

De bekendste vormen die je op computers en mobiele apparaten tegenkomt:

• Keyloggers registreren elke toetsaanslag, inclusief wachtwoorden en inloggegevens.
• Adware volgt welke websites je bezoekt en toont opdringerige advertenties in je browser.
• Trojans doen zich voor als legitieme software en installeren vervolgens spyware zodra je ze opent.
• Stalkerware wordt op iemands telefoon gezet om berichten, locatie en camera te volgen.

Sommige spyware combineert deze functies. Een keylogger die ook je bestanden doorzoekt, kan in korte tijd genoeg verzamelen voor identiteitsdiefstal.

Hoe komt spyware op je apparaat?

Spyware komt meestal binnen via iets wat je zelf opent of downloadt. Vaak zit het verstopt in gratis software, een nep-bijlage of een link in een phishing-mail.

De meest voorkomende manieren waarop spyware je systeem infecteert:

• Een download van een onbetrouwbare site, waarbij de spyware meelift met een gratis programma.
• Klikken op een link of bijlage in phishing-e-mails die er echt uitzien.
• Kwetsbaarheden in verouderde software of een oud besturingssysteem waar aanvallers misbruik van maken.
• Fysieke toegang tot je apparaat, waarbij iemand handmatig stalkerware installeert.

Op je telefoon werkt het net zo. Een app buiten de officiele appstore om, of een tik op de verkeerde advertentie, is soms al genoeg.

Spyware herkennen: de signalen

Spyware is ontworpen om verborgen te blijven, maar het laat sporen na. Je computer of telefoon gedraagt zich vaak nét even anders dan normaal.

Let op deze tekenen van een spyware-infectie:

• Je apparaat is opeens traag, loopt vast of de accu is snel leeg.
• Er verschijnen pop-ups en advertenties, ook als je browser dicht staat.
• Je ziet onbekende programma's, of je startpagina in de browser is veranderd.
• Je dataverbruik schiet omhoog zonder duidelijke reden.

Zulke signalen betekenen niet altijd spyware. Ze zijn wel reden om te scannen op spyware met een betrouwbare tool.

Spyware op je telefoon

Ook je telefoon kan spyware krijgen, en juist daar valt het vaak op door snel accuverbruik en een toestel dat warm wordt. Op Android en iPhone gelden verder dezelfde signalen als op een computer.

Op Android komt stalkerware meestal binnen via een app buiten de officiele Play Store om. Op een iPhone is dat lastiger door de afgeschermde opzet, al blijft het mogelijk bij een gejailbreakt toestel.

Twijfel je, scan dan met een mobiele beveiligingsapp of zet je telefoon terug naar de fabrieksinstellingen. Zet daarna alleen de apps terug die je vertrouwt, zodat je niet meteen dezelfde spyware opnieuw installeert.

Spyware verwijderen

Antivirussoftware kan spyware detecteren en verwijderen. De meeste virusscanners herkennen spyware als onderdeel van hun standaardscan, naast virussen en andere malware.

Zo pak je het aan op een Windows-computer:

• Verbreek de internetverbinding, zodat de spyware geen gegevens meer kan doorsturen.
• Voer een volledige scan uit met je virusscanner of een aparte anti-spywaretool.
• Laat de gevonden bestanden in quarantaine plaatsen of verwijderen.
• Wijzig daarna je wachtwoorden vanaf een schoon apparaat om je accounts te beschermen.

Lukt het niet om de spyware weg te krijgen, dan helpt soms een volledige herinstallatie van het besturingssysteem. Maak eerst een back-up van je persoonlijke bestanden, want die gaan bij zo'n reset verloren.

Spyware voorkomen

Voorkomen is een stuk makkelijker dan opruimen. De meeste spyware krijg je binnen door een onbedachtzame download of een verouderd systeem.

Deze gewoontes houden het grootste deel buiten de deur:

• Download software alleen van de officiele site van de maker of uit een vertrouwde appstore.
• Installeer beveiligingsupdates voor je besturingssysteem zodra ze beschikbaar zijn.
• Klik niet op links of bijlagen in e-mails die je niet verwacht.
• Houd een virusscanner actief die realtime meekijkt.

Het Amerikaanse cyberagentschap CISA adviseert daarnaast om instellingen van je browser kritisch te bekijken en pop-ups te blokkeren. Dat scheelt een hoop kwaadaardige advertenties.

Kernpunten

• Spyware verzamelt stiekem je gegevens en stuurt ze door naar cybercriminelen.
• Keyloggers, adware, trojans en stalkerware zijn de meest voorkomende typen spyware.
• Een virusscanner of anti-spywaretool kan spyware detecteren en verwijderen.
• Je voorkomt de meeste infecties door veilig te downloaden en updates te installeren.

Waarom DSL-TECH?

Veilig werken begint bij een betrouwbaar apparaat. Bij DSL-TECH krijg je een refurbished laptop die op meer dan 30 punten is getest en met een schoon, up-to-date Windows wordt geleverd, inclusief garantie. Dat is een prettige basis om Microsoft Defender of een andere virusscanner op te laten draaien. Bekijk het aanbod via dsl-tech.nl/zoeken.